Dla rodziców Poznaj opinię psychologa

Gram - przegrywam, czyli jak nauczyć dziecko godzić się z porażką

Gry jednym dzieciom kojarzą się z zabawą, przyjemnością, radością z wygranej lub motywacją by spróbować jeszcze raz, gdy wynikiem jest przegrana. Inne nie potrafią w pełni cieszyć się z wygranej, a porażka jest dla nich druzgocącym przeżyciem. Jaki sens mają gry, które nie przynoszą radości i zadowolenia? Czy walory gier i ich pozytywne skutki edukacyjne nie zostają zaprzepaszczone, jeśli dziecko stresuje się w trakcie, denerwuje, gdy spodziewa się przegranej i rozpacza po porażce?

Unikanie gier, zabaw, spotkań z rówieśnikami z pewnością nie pomoże rozwiązać problemu - taka strategia nie uczy dziecka, jak radzić sobie w trudnych emocjonalnie sytuacjach. Nabycie umiejętności radzenia sobie z przykrą sytuacją w grze przygotowuje dziecko do wielu innych trudnych doświadczeń w kontaktach z ludźmi i w edukacji.

Bardzo trudno porażkę przyjąć maluchom nadmiernie pobudliwym, czyli dynamicznym, ekspresyjnym, impulsywnym. Tak samo jak radość czy zaskoczenie, również porażkę przeżywają i wyrażają bardzo mocno. Wynika to z ich żywiołowego temperamentu. Równie mocno przeżywają, choć inaczej manifestują porażkę dzieci nieśmiałe, wycofane, które mają zaniżone poczucie własnej wartości. One wchodzą w konwencję gry w sposób totalny. Zwycięstwo traktują jak potwierdzenie ich wartości, a przegraną, jako dowód braku kompetencji i odrzucenia przez innych. Porażka rujnuje ich pozytywny obraz siebie. Ich smutek, płacz, kłótnie z partnerami gry, obrażanie się to protest nie tylko przeciwko tej drobnej przegranej, ale żal po stracie poczucia wartości siebie.

Dzieciom żywiołowym i impulsywnym najlepiej pomoże nauczenie innych sposobów wyrażania ekscytacji grą, radości z wygranej i żalu po porażce. Ważne jest, żeby nie krytykować tego, jak dziecko zachowywało się dotychczas, ale sugerować, że można inaczej, jednocześnie podkreślając, że ten nowy sposób jest lepszy. Krytyka czy banalne pocieszanie ("nic się nie stało") nie jest skuteczna. Dziecko bardziej zachęci się do zmiany zachowania słysząc stwierdzenie: "widzę, że umiesz okazać, że Ci smutno z powodu przegranej, ale czy potrafiłbyś powiedzieć sobie: poćwiczę i wygram następnym razem?". Można też odwołać się do autorytetu rodziców i za wzór prawidłowego wyrażania żalu z powodu przegranej postawić mamę lub tatę, mówiąc np.: "jesteś już duży i możesz spróbować, tak jak tata, dużo ćwiczyć; nawet jeśli czasem przegrywasz to i tak ćwicząc, stajesz się coraz lepszy."

Pracę nad poczuciem wartości dziecka należy rozpocząć od jego komplementowania i chwalenia. Pochwały dotyczą konkretnego zachowania i wykonania zadania przez dziecko, natomiast komplementy są bardziej ogólne. Żeby czuć się osobą wartościową i ważną dla innych, dziecko musi również słyszeć wyrazy uznania, za to, że jest przy nas i za to, kim dla nas jest. Komplementem dla malucha będzie stwierdzenie rodzica "lubię, gdy Ty...", "sprawiłeś mi przyjemność...", "miło nam, gdy Ty...". Łatwiej jest znosić drobne niepowodzenia, np. przegraną w grze, gdy, ma się przekonanie, że jest się osobą wartościową, która coś ważnego wnosi w życie innych.

Kiedy dzieci rywalizują ze sobą, a dorosły jest proszony o bycie sędzią i rozjemcą w sporach o wygraną, ma bardzo trudne zadanie. Musi przestrzegać zasad gry, być sprawiedliwym i nie urazić żadnego dziecka. Można wybrnąć z tej trudnej sytuacji chwaląc każde dziecko za coś innego, np.:. "Ty najlepiej się starałeś", "Ty wygrałeś", "Ty wszystkich rozbawiałeś".

Równie ważne przy ocenianiu dziecka jest podkreślanie zaangażowania, a nie tylko wartościowanie końcowego efektu. To jest istotne przy grach, bo tam wydaje się, że wynik określający wygraną to jedyny efekt pracy. Można czuć, że odniosło się sukces mimo przegranej, kiedy słyszy się od ważnej osoby "to była dobra próba", "widziałem jak się starałeś, dlatego wierzę, że już niedługo będziesz wygrywał". Tego rodzaju doświadczenia pokazują, że przegrana nie przekreśla czasu poświęconego grze, ponieważ możliwość pokazania, że "staram się" to też wartość i korzyść z tej sytuacji.

Dobra gra to taka, w której się wygrywa, ale przestrzegając wszystkich reguł i zasad. Dlatego budując w dzieciach pozytywne nastawienie do gier i zabaw, pomimo porażek, jakie można w nich odnieść, istotne jest wartościowanie stylu gry. Dobrze jest, gdy dziecko na swoje żale i skargi, że przegrało usłyszy "przegrałeś, ale nie oszukiwałeś, pogratulowałeś koledze wygranej, co znaczy, że grałeś w pięknym stylu i jestem z Ciebie dumny".

Dodatkowo można wzmocnić to zapewnieniem, że ta przegrana niczego nie zmienia w pozytywnym obrazie dziecka w naszych oczach. Sprowadza się to do podkreślania innych pozytywnych cech dziecka, które nie zmieniły się, pomimo, że dziś ono nie wygrało. Np. "przegrałeś, ale nadal jesteś fajnym kolegą", "nie udało Ci się wygrać, ale ciągle jesteś moją fantastyczną córeczką".

Uzupełnieniem tych strategii pomocy dziecku w akceptowaniu porażek jest dawanie nadziei. Jest to bardziej skuteczne, jeśli te pozytywne oczekiwania na przyszłość wynikają z tego, co się dzieje aktualnie. Stwierdzenie rodzica: "to było dobre ćwiczenie, które pomoże Ci wygrać następnym razem" to nie jest banalna pochwała, ale konkretna pozytywna ocena, zarysowująca miłą perspektywę na przyszłość.

Co jeszcze jest potrzebne? Konsekwencja i systematyczność, bo te strategie nie będą skuteczne, jeśli będą stosowane sporadycznie. Istotne jest też żeby dziecko czasem grało z rodzicami lub innymi dorosłymi. Dzięki temu może zobaczyć i intensywnie odczuć na sobie stosowanie w praktyce tych wszystkich zasad wzmacniania poczucia własnej wartości, które pozwala w porażce dostrzec etap dochodzenia do mistrzostwa, a nie gorycz upokorzenia.

dr n. hum. Justyna Korzeniewska
psycholog dziecięcy

Gry Mattel

Sprawdź, jakie umiejętności rozwijają nasze gry:

Scrabble® Flip
Scrabble® Junior
Karty UNO® Turtles Ninja
Uciekające świnki
Głodny aligator
Papuzia tratwa
Spadające małpki
S.O.S. Piranie atakują
Hop hop żabki
O rety! Krety!
Reks podaj
Bounce-off
Blokus

Wszystkie gry
Scrabble®
UNO®
Gry dla dzieci
Pozostałe gry


Mattel
Mattel Poland Sp. z.o.o. © 2017, wszystkie prawa zastrzeżone / all rights reserved
Polityka prywatności Mattel: http://corporate.mattel.com/EEA/privacy/
Realizacja:
Progressiva
Projekt:
Dash Studio